बुलढाणा (बुलडाणा कव्हरेज न्युज) : घरातील एखादी व्यक्ती झोपेत बडबडते, कुणाशी तरी वाद घालत असल्यासारखे बोलते, प्रश्न विचारते किंवा चक्क झोपेतून उठून चालू लागते. विशेषतः लहान मुले झोपेत बोलताना किंवा चालताना दिसली की पालकांची चिंता वाढते. नेमका हा प्रकार कशामुळे घडतो? यामागे भीती, मानसिक ताण की एखादा आजार असतो? असे प्रश्न अनेकांना पडतात. मात्र, झोपेत बोलणे किंवा चालणे म्हणजे मानसिक आजारच आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. झोपेच्या विविध अवस्था, अपुरी झोप, शारीरिक थकवा आणि ताणतणाव यांसारख्या कारणांमुळे असे प्रकार घडू शकतात.
झोपेत बोलणे, चालणे म्हणजे नेमके काय?
झोपेत बोलणे, हसणे, रडणे, अस्पष्ट शब्द उच्चारणे किंवा झोपेतून उठून चालणे या प्रकारांचा संबंध ‘पॅरासोम्निया’ या झोपेशी संबंधित वर्तनप्रकाराशी असू शकतो. झोपेच्या विशिष्ट अवस्थेत मेंदूची कार्यपद्धती बदलल्यामुळे अशा हालचाली किंवा बोलणे घडू शकते. अनेकदा व्यक्तीला सकाळी आपण रात्री काय बोललो किंवा काय केले, याची आठवणही राहत नाही.
लहान मुलांमध्ये प्रमाण अधिक!
लहान मुलांमध्ये झोपेत बडबडणे, हसणे, रडणे किंवा झोपेत चालण्याचे प्रकार तुलनेने अधिक आढळतात. वाढत्या वयात झोपेच्या पद्धतींमध्ये होणारे बदल यामागे असू शकतात. बहुतांश वेळा हे प्रकार वयानुसार कमी होतात. त्यामुळे प्रत्येक वेळी घाबरून जाण्याची गरज नसली, तरी हे प्रकार वारंवार घडत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही.
अपुरी झोप, थकवा अन् ताणतणावही कारणीभूत!
दिवसभराची धावपळ, शारीरिक थकवा, अपुरी झोप, अनियमित झोपेच्या वेळा आणि मानसिक ताणतणाव यांचा झोपेवर परिणाम होऊ शकतो. विद्यार्थ्यांमध्ये परीक्षा, अभ्यासाचा ताण किंवा झोपेची कमतरता यामुळेही झोपेच्या सवयी बिघडू शकतात. मात्र, झोपेत व्यक्ती नेमके काय बोलते, यावरून तिच्या मनात कोणते विचार सुरू आहेत किंवा तिला नेमके कोणते स्वप्न पडले आहे, हे निश्चितपणे सांगता येत नाही.
झोपेत चालणाऱ्या व्यक्तीला अचानक उठवावे का?
झोपेत चालणाऱ्या व्यक्तीचे डोळे उघडे असले, तरी तिला आजूबाजूच्या परिस्थितीची पूर्ण जाणीव असेलच असे नाही. अशा वेळी सर्वप्रथम तिच्या सुरक्षिततेची काळजी घ्यावी. जिना, खिडक्या, धारदार वस्तू आणि इतर संभाव्य धोक्यांपासून तिला दूर ठेवावे. शक्य असल्यास शांतपणे तिला पुन्हा अंथरुणाकडे नेण्याचा प्रयत्न करावा. अचानक मोठ्याने ओरडणे किंवा धक्का देऊन उठवणे टाळावे; यामुळे ती व्यक्ती गोंधळून जाऊ शकते.
कधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा?
कधीतरी झोपेत बडबडणे सामान्य असू शकते. मात्र, वारंवार झोपेत चालणे, स्वतःला किंवा इतरांना इजा होण्याचा धोका, दिवसा अतिगुंगी येणे, झोपेत असामान्य किंवा हिंसक हालचाली होणे अथवा अचानक असे प्रकार सुरू होणे याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. गरजेनुसार झोपेशी संबंधित तज्ज्ञांकडून तपासणी केली जाऊ शकते.
मानसिक आजाराचे लक्षण समजणे चुकीचे!
झोपेत बडबडणे किंवा चालणे म्हणजे संबंधित व्यक्ती मानसिक आजाराने त्रस्त आहे किंवा ती सतत भीतीच्या छायेत आहे, असे थेट म्हणता येत नाही. या प्रकारामागे झोपेच्या सवयी, शारीरिक थकवा, ताणतणाव किंवा इतर वैद्यकीय कारणे असू शकतात. त्यामुळे अफवा किंवा गैरसमजांवर विश्वास न ठेवता योग्य माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे. नियमित झोप, पुरेशी विश्रांती आणि सुरक्षित वातावरण याकडे लक्ष दिल्यास मदत होऊ शकते.
