वळती, (राज धनवे- बुलडाणा कव्हरेज न्यूज): राष्ट्रिय कृषी विकास योजनेअंतर्गत (RKVY) कोरडवाहू क्षेत्र विकास (Rainfed Area Development – RAD) ही महत्वाकांक्षी योजना शेतकऱ्यांच्या जीवनात समृद्धी आणण्यासाठी कार्यरत आहे. विशेषतः पावसावर अवलंबून असलेल्या कोरडवाहू भागात शाश्वत शेतीला चालना देणे आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे. या योजनेच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञान, एकात्मिक शेती पद्धती आणि आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देण्यात येत आहे. बुलडाणा जिल्ह्यातील कोरडवाहू क्षेत्रातील गावांसाठी ही योजना वरदान ठरत आहे.
चिखली तालुक्यातील वळती गावात कार्यक्रमाचे आयोजन
आज, १२ जून २०२५ रोजी, बुलडाणा जिल्ह्यातील चिखली तालुक्यातील वळती गावात कोरडवाहू क्षेत्र विकास योजनेअंतर्गत एक विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला. कृषी विभागाच्या वतीने वळती ग्रामपंचायत कार्यालयात हा कार्यक्रम पार पडला. यावेळी सहाय्यक कृषी अधिकारी कु.पाटील मॅडम यांनी शेतकऱ्यांना योजनेच्या विविध पैलूंविषयी सविस्तर मार्गदर्शन केले.
कार्यक्रमाला कु.पाटील मॅडम सहाय्यक कृषी अधिकारी वळती, यांच्यासोबत श्री.जी.बी. इंगळे उप कृषि अधिकारी, कु टेकाळे मॅडम सहाय्यक कृषी अधिकारी खंडाळा मकरध्वज, गावकरी, सरपंच आणि इतर मान्यवर उपस्थित होते. योजनेचा लाभ घेण्यासाठी इच्छुक शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करताना कु.पाटील मॅडम यांनी शाश्वत शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतीच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकला.
योजनेचे उद्दिष्टे
कोरडवाहू क्षेत्र विकास योजनेचा मुख्य उद्देश शेतकऱ्यांना शाश्वत आणि फायदेशीर शेतीच्या दिशेने नेणे आहे. यामुळे शेतकऱ्यांचे जीवनमान सुधारण्यासोबतच पर्यावरण संवर्धनालाही मदत होईल. योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
- उत्पादकता वाढ आणि नवीन उपजीविकेची साधने: कोरडवाहू क्षेत्रात शेतीची उत्पादकता शाश्वत पद्धतीने वाढवणे आणि शेतकऱ्यांना नवीन उत्पन्नाच्या संधी उपलब्ध करून देणे.
- हवामान बदलांपासून संरक्षण: एकात्मिक शेती पद्धतीचा अवलंब करून दुष्काळ, पूर आणि हवामानातील अनिश्चित बदलांमुळे होणारे नुकसान कमी करणे.
- आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर: नवीन आणि प्रगत कृषी तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतीचे उत्पादन आणि गुणवत्ता वाढवणे.
प्राधान्य क्षेत्र आणि कार्यक्षेत्र
ही योजना विशेषतः पावसावर अवलंबून असलेल्या क्षेत्रांना प्राधान्य देते. योजनेच्या कार्यक्षेत्रात खालील बाबींचा समावेश आहे:
- पावसावर आधारित क्षेत्र: ज्या ग्रामपंचायती किंवा ब्लॉकमध्ये ६० टक्क्यांपेक्षा जास्त क्षेत्र पावसावर अवलंबून आहे, अशा ठिकाणांना प्राधान्य.
- गावांची निवड: प्रत्येक उपविभागातून दोन गावे प्रकल्प क्षेत्र म्हणून निवडली जातात.
- समूह आधारित प्रकल्प: किमान २० हेक्टर क्षेत्राचा समूह तयार करून प्रकल्प राबवले जातात.
- नैसर्गिक शेती समूह: नैसर्गिक शेतीला प्रोत्साहन देणाऱ्या समूहांना प्राधान्य.
- पाणलोट विकास: गेल्या २० वर्षांत पाणलोट विकास कार्यक्रम (WDC) राबवलेल्या क्षेत्रांना प्राधान्य.
- NRLM आणि NITI आयोग: राष्ट्रीय ग्रामीण आजीविका अभियान (NRLM) अंतर्गत फोकस क्षेत्र आणि NITI आयोगाने निवडलेल्या महत्वाकांक्षी ब्लॉकांना प्राधान्य.
- कडधान्य आणि तेलबिया: राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अभियान (NFSM) अंतर्गत कडधान्य, तेलबिया आणि मिलेट उत्पादनासाठी निवडलेल्या जिल्ह्यांना आणि ब्लॉकांना प्राधान्य.
- पाणलोट कामे पूर्ण झालेली गावे: ज्या गावांमध्ये पाणलोट विकासाची कामे पूर्ण किंवा सुरू आहेत, त्या गावांना प्राधान्य.
- लाभार्थ्यांचे प्राधान्य: अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST), अल्प आणि अत्यल्प भूधारक, तसेच महिला शेतकऱ्यांना प्राधान्य. SC साठी १६ टक्के आणि ST साठी ८ टक्के किंवा लोकसंख्येच्या प्रमाणात तरतूद.
योजनेतील घटक आणि अनुदान
या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना विविध घटकांसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते. प्रति शेतकरी कुटुंबाला कमाल ३०,००० रुपये अनुदान मिळते. शेतीच्या क्षेत्रासाठी कोणतेही बंधन नाही. योजनेतील प्रमुख घटक आणि अनुदान खालीलप्रमाणे आहेत:
| अ.क्र. | घटक | बाब/तपशील | अनुदान मर्यादा |
|---|---|---|---|
| १ | एकात्मिक शेती पद्धती | शेतीपिके (पौष्टिक तृणधान्य, कडधान्य, भाजीपाला, चारापीके) + झाडे (फळबाग, कृषिवनिकी) + पशुधन (दुभती गाय/म्हैस, १० शेळ्या/मेंढ्या, ५० कोंबड्या). मिलेट पिकांसाठी २५ टक्के क्षेत्र अनिवार्य. किमान दोन बाबी राबवणे बंधनकारक. | कमाल १८,००० रुपये प्रति हेक्टर |
| २ | मुरघास यूनिट | १० प्लास्टिक बॅग + चाफ कटर + वजन काटा | खर्चाच्या ५० टक्के, कमाल १२,००० रुपये प्रति यूनिट |
| ३ | मत्स्योत्पादन यूनिट | भातशेतीत मत्स्योत्पादन (तलाव आणि भातशेतीत) | – |
| ४ | मधुमक्षिका पालन | फळपिके, मिलेट आणि इतर पिकांमध्ये प्रति शेत एक यूनिट | – |
| ५ | गांडूळ खत/सेंद्रिय निविष्ठा | गांडूळ खत यूनिट, सेंद्रिय निविष्ठा उत्पादन, हिरवळीचे खत निर्मिती | – |
टीप: जर शेतकरी सध्या एका शेती पद्धतीचा अवलंब करत असेल, तर त्याला वरील घटकांपैकी एका अतिरिक्त घटकाचा लाभ मिळू शकतो. तसेच, अ.क्र. २, ३, ४, ५ मधील किमान दोन बाबी राबवणे बंधनकारक आहे. प्रति शेतकरी कुटुंबाला कमाल ३०,००० रुपये अनुदान मर्यादेचे बंधन आहे.
अभिसरण आणि क्षमता बांधणी
योजनेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी अभिसरणाच्या माध्यमातून विविध उपक्रम राबवले जातात. यामध्ये:
- क्षमता बांधणी: महाराष्ट्र ग्रामीण जीवनोन्नती अभियान (MSRLM), स्वयंसहायता गट (SHG) आणि राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अभियानातील चॅम्पियन शेतकऱ्यांच्या संसाधन व्यक्ती (CRPs) मार्फत शेतकऱ्यांचे प्रशिक्षण आणि देखरेख.
- अनुदान: प्रति समूह १०,००० रुपये क्षमता बांधणीसाठी उपलब्ध.
अर्ज प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रे
वळती गावातील इच्छुक शेतकऱ्यांना या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी दिनांक १२ जून २०२५ ते १९ जून २०२५ या कालावधीत वळती ग्रामपंचायत कार्यालयात अर्ज सादर करावे लागतील. अर्जासोबत खालील कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे:
- ७/१२ उतारा
- ८-अ उतारा
- आधार कार्डची झेरॉक्स
- फार्मर आयडीची झेरॉक्स
- बँक पासबुकची झेरॉक्स
महत्वाची सूचना: अर्जाचा नमुना खरात ऑनलाइन सेंटर वर उपलब्ध आहे. दिनांक १९ जून २०२५ नंतर कोणत्याही लाभार्थ्यांचे अर्ज स्वीकारले जाणार नाहीत, याची नोंद घ्यावी.
अधिक माहितीसाठी
या योजनेच्या तपशीलासाठी खालील संदर्भांचा उपयोग करू शकता:
- केंद्र शासनाच्या मार्गदर्शक सूचना, दिनांक २३ मार्च २०२३
- कृषी आयुक्तालय, पुणे यांचे पत्र, दिनांक १८ एप्रिल २०२४
- मार्गदर्शक सूचना, दिनांक २६ जुलै २०२४
बुलडाण्यातील शेतकऱ्यांसाठी संधी
बुलडाणा जिल्ह्यातील कोरडवाहू शेतकरी या योजनेचा लाभ घेऊन शेतीत नवीन संधी शोधू शकतात. एकात्मिक शेती, मधुमक्षिका पालन, मत्स्योत्पादन आणि सेंद्रिय खत निर्मितीसारख्या उपक्रमांमुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्यासोबतच शेती शाश्वत होण्यास मदत होईल. विशेषतः महिला शेतकरी आणि अल्पभूधारकांसाठी ही योजना आर्थिक सक्षमतेसाठी एक मोठी संधी आहे.
वळती गावातील शेतकऱ्यांनी या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी त्वरित अर्ज करावा आणि स्थानिक कृषी विभागाशी संपर्क साधावा.
3 thoughts on “कोरडवाहू क्षेत्र विकास योजना (RAD) अंतर्गत वळती येथे कृषी विभागाच्या वतीने कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले!”